Życzenia od Kereta czy życzenia od Kereta?

Posted by: nizejpodpisany

Date: December 31, 2009

Wracam do życzeń świątecznych Kereta, bo temat nie daje mi spokoju (a powinno być przecież na odwrót). Wszystko za sprawą “Tygodnika Powszechnego”. Otóż pismo to opublikowało życzenia w świątecznym wydaniu. Tak pisało o nich w Internecie:

W bożonarodzeniowym numerze “Tygodnika Powszechnego” niepublikowana nigdy wcześniej i napisana specjalnie dla Czytelników “Tygodnika” przypowieść wigilijna Etgara Kereta.

Oznacza to, że Etgar Keret napisał przypowieść świąteczną specjalnie z myślą o czytelnikach wydawanego na papierze pisma katolickiego w Polsce – i dla nikogo innego. Gdy tłumaczyłem z angielskiego kartkę świąteczną Kereta, którą jako subskrybent otrzymałem mailem od “Electric Literature”, przyjąłem więc założenie, że chodzi o inny tekst, mimo, że pierwszy paragraf brzmiał łudząco podobnie. Uznałem w swojej łatwowierności, że katolickie pismo nie stosuje zabiegów marketingowych z pogranicza czegoś, co potocznie nazywane jest kłamstwem.

Na to, że może być inaczej zwrócił uwagę Maciej Gierszewski, autor bloga Hajfa. Po przeczytaniu mojego tłumaczenia kartki zamieścił komentarz, w którym stwierdził, że kartka od EL i kartka od TP to ten sam tekst. Wiedział co pisze – tekst z “Tygodnika” umieścił na blogu, ale na prośbę działu marketingu tego pisma musiał go usunąć.

Bardzo możliwe, że Keret (lub jego agent) wysyłał życzenia mailem do swoich najbliższych (lub co też możliwe – wszystkich kontaktów mailowych): przyjaciół, wydawców, tłumaczy, dziennikarzy. O tym, że kartka nie została napisana specjalnie dla “Tygodnika Powszechnego” świadczy kilka faktów:

:. Ważną częścią tekstu są odnośniki do Wikipedii. Taki sam tekst na papierze, pozbawiony kontekstu, jest niepełny, ułomny. Trudno uwierzyć, żeby autor pisał taki tekst wiedząc, że odnośników w nim być nie może.

:. Na oficjalnej stronie Etgara Kereta jest informacja o dostępnych tłumaczeniach kartki świątecznej: angielskim oraz szwedzkim. Nie ma nic o polskim tłumaczeniu. Nie ma też żadnej informacji o tym, że kartka została napisana specjalnie dla pisma z Polski o nazwie “Tygodnik Powszechny”.

:. Gdyby życzenia były pisane dla czytelników konkretnego tytułu z Polski, stosowne byłoby nawiązać do tego tytułu, lub przynajmniej umieścić jakiś polski akcent (może się czepiam, prosty człowiek jestem, mogę się nie znać).

Dlaczego poświęcam cały tekst w sumie dosyć nieistotnej rzeczy? Tu kłamstewko, tam kłamstewko, z czegoś wydawcy przecież muszą żyć, a święta to idealny czas zbiorów. Dlatego, że historia “dwóch” kartek od Kereta doskonale pokazuje różnicę w podejściu wydawców do czytelników.

Pierwszy wydawca przywłaszcza sobie tekst (w takim znaczeniu, że przypisuje sobie prawo do pozostawania jedynym adresatem) – po to, by nakłonić tym tekstem do kupowania wydania, w którym znajduje się jego pełna treść – przy okazji tępiąc wszelkie próby uwolnienia tekstu. W sumie wszystko niby jest w porządku, TP ma prawo i obowiązek chronić autorów przed nieuprawnionym rozpowszechnianiem ich utworów. Niesmaczne jest to, że dotyczy to życzeń świątecznych, czyli tych wyjątkowych tekstów, którymi ludzie powinni dzielić się w sposób nielimitowany. Niesmaczne jest też to, że dotyczy to pisma nie kobiecego, nie motoryzacyjnego, nie komputerowego – ale katolickiego.

Wydawca drugi rozsyłał życzenia do wszystkich, z którymi pozostawał w kontakcie – z sugestią, by przesyłali je dalej i/lub publikowali. Nie ma lepszego sposobu, by okazać czytelnikowi szacunek. Mam prawo sądzić, że niczym nieograniczone rozpowszechnianie kartki było intencją nie tylko “Electric Literature”, ale i samego Kereta.

Wniosek pierwszy
Pierwszy reprezentuje stary model: kup, a przeczytasz. Drugi ma nowoczesne podejście do czytelnika: przeczytaj, a kupisz.

Wniosek drugi
Pierwszy jest bardziej katolicki. Bardziej po katolicku postępuje drugi.

Wniosek trzeci
W niepomyślach.

A które życzenia od Kereta ty wolisz?